Truyện phim có bối cảnh Hạ Môn và Thượng Hải năm 1933. Đó là năm mà ông Nguyễn Ái Quốc sau khi thoát khỏi vụ án ở Hồng Công (1931), thì mật thám Phám và Chính phủ Nam Kinh Quốc dân đảng Trung Quốc đang ráo riết săn lùng ông. Con đường thông thường để đi Vladi Vostoc (Nga) là qua Tô giới Thượng Hải. Lưới mật thám Trung Quốc và Pháp đã giăng sẵn, với cả một bộ máy quân đội, cảnh sát hùng hậu. Nhưng Nguyễn Ái Quốc, với trí tuệ lớn, có sự ủng hộ của những người bạn quốc tế và đồng bào Việt kiều yêu nước đã vượt qua cuộc săn đuổi của kẻ thù để đến nước Nga. Trong đó, Văn phòng của bà Tống Khánh Linh là cầu nối đắc lực để ông Nguyễn Ái Quốc liên hệ với các bạn bè cũ là các nhà hoạt động quốc tế chống phát xít của Pháp, Mỹ, Nhật.
Đây là một giai đoạn kỳ lạ nhất của phong trào cách mạng. Đảng cộng sản Trung Quốc đang làm cuộc Trường Chinh, bị đánh bật khỏi các đô thị. Đảng cộng sản Đông Dương đang bị khủng bố sau cao trào 1930-1931 chưa phục hồi được cơ sở. Tổ chức Việt kiều cách mạng ở Thượng Hải do các ông Hồ Tùng Mậu, Nguyễn Lương Bằng gây dựng đã tìm thấy ở ông Nguyễn Ái Quốc niềm hy vọng về một lãnh tụ tinh thần giải phóng dân tộc. Quan hệ bè bạn của ông Nguyễn với các nhân vật quốc tế vừa là tình cảm lớn giữa những con người ưu tú không phân biệt màu da, vừa biểu hiện tình hữu nghị giữa các dân tộc không phân biệt chính đảng, mà chỉ vì tiếng gọi giải phóng con người.
Kịch bản phim “Vượt qua bến Thượng Hải” do các nhà văn Hà Phạm Phú, Lê Ngọc Minh (Việt Nam) và nhà văn Giả Phi (Trung Quốc) thực hiện. Bản tiếng Trung có tên “Phong vũ quá tam giang” (Mưa gió qua ba sông), lúc đầu được đặt tên Việt là “Hành trình qua ba bể”, nhưng qua quá trình duyệt kịch bản, các thành viên Hội đồng duyệt kịch bản góp ý nên đặt một tên khác. Thực tế chuyện phim chỉ xảy ra ở Hạ Môn và Thượng Hải, nên các tác giả chấp nhận cái tên do nhà sản xuất đặt là “Vượt qua bến Thượng Hải”
Bắt tay vào làm bộ phim này, Hãng phim Hội Nhà văn chấp nhận một thách thức lớn, trong đó phải vượt qua chính mình, vì bộ phim “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công” cũng là bộ phim về Bác Hồ khá thành công. Ngoài ra, cùng thời điểm này, Hãng phim Hội Điện ảnh cũng đang làm một bộ phim về thày giáo Nguyễn Tất Thành những năm hai mươi của thế kỷ trước, nên tất nhiên cũng chấp nhận đánh giá so sánh của độc giả.
So với bộ phim “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông”, lần này bộ phim “Vượt qua bến Thượng Hải” đối mặt với nhiều khó khăn hơn. Phim “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông” là hợp tác giữa hãng phim Hội Nhà văn Việt Nam và Hãng phim Châu Giang (Quảng Đông). Nay, bộ phim “Vượt qua bến Thượng Hải” không có đối tác Trung Quốc, kinh phí chỉ có 70% tổng dự toán, đúng bằng phần góp vốn của Việt Nam khi làm phim “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công” năm 2001. Như vậy, Nhà nước chỉ cấp kinh phí cho làm bộ phim này là 11 tỷ đồng (Phim Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công là 17 tỷ đồng năm 2001, trong đó Nhà nước cấp 10 tỷ đồng, phía Quảng Châu góp 7 tỷ đồng). Hiện nay, Hãng phim Hội Nhà văn phải tự vận động các đơn vị tài trợ, góp vốn 30% còn lại và tìm một phương thức làm phim mới, tận dụng công nghệ, kỹ thuật của điện ảnh Trung Quốc, điều mà không thể không làm, vì với bối cảnh Thượng Hải năm 1933, điều kiện hiện tại không thể thực hiện được ở Việt Nam.
Hình thức bộ phim sẽ như mô hình của phim “Hà Nội, Hà Nội”. Nhân vật Trung Quốc nói tiếng Trung, nhân vật Việt nói tiếng Việt, có phụ đề 2 thứ tiếng. Đoàn làm phim sẽ là hỗn hợp, trong đó cùng một chức danh thì quyền điều hành là người Việt, còn làm thuê là người Trung Quốc. Hình thức sản phẩm và phương thức làm phim kiểu này, có lẽ chỉ có nhuần nhuyễn nhất ở Hãng phim Hội Nhà văn, với kinh nghiệm của 2 phim “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công” và “Hà Nội, Hà Nội”. Lần này, đạo diễn Việt Nam là Triệu Tuấn, 57 tuổi đã làm khá nhiều phim truyền hình thuộc Đài truyền hình Việt Nam. Đạo diễn Trung Quốc là Phạm Đông Vũ, 48 tuổi, đạo diễn phim truyện nhựa thuộc Kênh CCTV6, Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc.
Phía Việt Nam có 9 diễn viên tham gia, quan trọng nhất là vai nam chính Nguyễn Ái Quốc do một diễn viên trẻ thuộc Nhà hát kịch Trung ương đóng; vai nữ chính Phương Thảo và nam thứ chính Ngũ Lang trong kịch bản có quê gốc miền Nam, đều do 2 diễn viên khá nổi tiếng ở TPHCM đóng. Phía Trung Quốc có 11 diễn viên có tên, trong đó có vai quan trọng là Tống Khánh Linh. Với vai này, Trung Quốc có mấy diễn viên đóng thành công, mà tiền công (cat-sê) của một diễn viên đó cũng bằng kinh phí sản xuất cả bộ phim này. Do vậy, việc chọn diễn viên đóng vai Tống Khánh Linh khiến cho các nhà làm phim 2 nước khá bối rối. Tuy nhiên, mọi việc cũng đã ổn thoả... Đặc biệt, trường hợp nhân vật Nguyễn Ái Quốc chắc sẽ gây sự chú ý lớn với độc giả. Trước đây, diễn viên Trần Lực được biết đến khi đóng vai Nguyễn Ái Quốc, có nhiều ý kiến khen, song cũng nhiều ý kiến chê. Đó cũng là một kiểu thành công khi vào vai lãnh tụ. Lần này, diễn viên đóng Nguyễn Ái Quốc khá trẻ, các nhà làm phim chấp nhận một sự “mạo hiểm” mới khi tìm kiếm gương mặt mới đóng vai quan trọng này.
2. Một vài suy nghĩ...
Hãng phim Hội Nhà văn do Nhà văn Hữu Mai làm Giám đốc đầu tiên, đã làm bộ phim truyện truyền hình nhiều tập đầu tiên ở Việt Nam “Ông cố vấn”. Phim ra đời, khá nhiều sóng gió, tiếng khen dè dặt, tiếng chê không ngớt. Tuy nhiên, thời gian đã chứng minh sự dũng cảm đúng đắn của các nhà văn làm phim. Với nhân vật chiến sĩ tình báo “Vũ Ngọc Nhạ”, với nhân vật “Trần Lệ Xuân” đã là một cột mốc trong điện ảnh truyền hình. Đến “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công” thì câu chuyện làm phim còn sóng gió và ly kỳ hơn nhiều. Kinh nghiệm cho thấy, trong việc đưa hình tượng lãnh tụ lên màn ảnh, quan niệm thần thánh hoá lãnh tụ cũng có tác hại giống như tầm thường hoá hình ảnh lãnh tụ. Cả hai quan niệm ấy đều không chấp nhận được. Làm phim về lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc ở Trung Quốc, giống như chấp nhận sự chênh vênh của nghệ sĩ đi trên dây, đối mặt với những vấn đề nhạy cảm, suy diễn. Tuy nhiên, bằng ngôn ngữ điện ảnh, nhà làm phim sáng tạo ra nhân vật, song cũng phải phấn đấu để hiểu được và học tập cái tầm tư tưởng của nhân vật, có thể chính vì vậy mà các thế hệ nhà văn làm phim ở Hãng phim Hội Nhà văn vượt qua được những khó khăn thử thách để cho ra đời những phim hay.
Mạch đề tài về lãnh tụ, về lịch sử cách mạng cũng chỉ là một mạch ngầm chưa được các hãng phim khác khai thác, mà Hãng phim Hội Nhà văn đã chọn để “xông vào”. Có thể, trong thời gian tới, mảng đề tài lịch sử hoặc cách mạng thời cận đại, một mảng đề tài khó, sẽ được các nhà văn phối hợp để thử sức. Nhưng cũng có thể, câu chuyện về đời hoạt động của Bác Hồ sẽ tiếp hứng thú cho các nhà làm phim Hãng phim Hội Nhà văn, làm tiếp những phim về Bác Hồ những năm ở Nga, hoặc ở Pác Bó, Tân Trào, hoặc trong cách mạng Tháng Tám, hay ở chiến khu Việt Bắc... Đóng góp một phim thành công cho điện ảnh nước nhà, cũng không nhiều, và cũng không là ít. Điều đó đâu phải Hãng phim nào cũng làm được. Với những thành công khiêm tốn của Hãng phim, Hội Nhà văn nói với đông đảo công chúng về một cách thâm nhập đời sống, tham gia vào dòng chảy xã hội thời hiện đại...
In trang
